De kracht van getekende getuigenissen
Tobi Dahmen maakt persoonlijke en gelaagde stripverhalen waarin lezers zichzelf herkennen. Met zijn tekeningen schept hij werelden vol details, gebaseerd op getuigenissen van echte levens en ervaringen. Hij duikt in zijn eigen geschiedenis en die van anderen en vertaalt die naar beeldverhalen die dichtbij komen. Zo verbindt hij verleden en heden, maker en lezer.
| In de panden van DePlaatsmaker geven kunstenaars dagelijks vorm aan hun ideeën. We bezochten de werkruimte van Tobi Dahmen, een Duitse illustrator en stripverhaalschrijver, die sinds 2010 in de Pauwstraat verhalen tot leven brengt. Hij vertelt over zijn creatieve proces, de verhalen die hij wil maken en waarom Utrecht hem zo inspireert. |
Tobi groeide op in een klein dorp vlak bij Düsseldorf. Als kind tekende hij al zijn directe omgeving. Zijn liefde voor strips ontstond toen hij de Duitse undergroundstripscene ontdekte. In die rauwe, persoonlijke verhalen herkende hij zijn eigen leefwereld. Aangemoedigd door vrienden begon hij zijn omgeving vast te leggen in kleine stripboekjes. Wat begon als losse schetsen, groeide uit tot verhalende documentatie van zijn eigen leven.
Vandaag de dag schrijft en illustreert Tobi nog steeds persoonlijke verhalen, meestal in het Duits. Zijn boeken worden ook in het Engels en Nederlands gepubliceerd. Hoewel hij Duitse wortels heeft, voelt Utrecht als thuis. Hij verhuisde in 2007 naar de Domstad, nadat hij zijn vrouw leerde kennen, en vond er een onuitputtelijke bron van inspiratie in zijn atelier van DePlaatsmaker sinds 2009.
“Ik groeide op in een klein dorp bij Düsseldorf die in de Tweede Wereldoorlog grotendeels werd verwoest. Hier in Utrecht kijkt de geschiedenis je aan. Tegelijkertijd is het een jonge stad die bruist van energie.”
Die nieuwsgierigheid naar geschiedenis werd persoonlijk toen zijn vader overleed. Tobi besloot zijn familiegeschiedenis tijdens de Tweede Wereldoorlog te onderzoeken. Wat hij ontdekte, raakte en verraste hem. Hij verwerkte zijn bevindingen in woord en beeld, waaruit zijn tweede boek Columbusstraße ontstond. Het maakproces leverde niet alleen nieuwe inzichten op, maar bracht ook gesprekken binnen zijn familie op gang. Met dit boek vond hij een eigen manier om geschiedenis invoelbaar en begrijpelijk temaken.
“Vroeger werd er neergekeken op stripverhalen. Mensen zagen het als iets voorkinderen. Dat verandert langzaam. Het is juist een fantastische, laagdrempelige manier om mensen te bereiken en geschiedenis begrijpelijk te maken.”
In zijn werk staan getuigen centraal. Zijn levendige, geïllustreerde verhalen draaien om mensen met echte ervaringen. Die persoonlijke perspectieven vormen de kern van al zijn boeken. Voor het project Survivor Centred Visual Narratives koppelden de organisatoren kunstenaars aan ooggetuigen van genocides. Tobi werkte samen met Akram Al-Saud, een jonge Syrische man. Hij vertaalde Akrams ervaringen naar de indringende graphic novel Al Fazia – das Grauen.
Tobi vond het spannend om het verhaal van iemand anders te verbeelden, zeker bij zo’n beladen onderwerp. Toch leverde het proces nieuwe inzichten op en verbreedde het zijn blik. Zijn westerse perspectief zag hij niet als beperking, maar als vertrekpunt. Door open vragen te stellen en zijn eigen onwetendheid niet te verbergen, gaf hij Akram ruimte om misverstanden te corrigeren en context te bieden. Zo maakte hij het verhaal toegankelijk voor een breder publiek.
Al Fazia door Tobi Dahmen
Binnen dit project stond één ding voorop: Akram moest zichtbaar blijven als mens, niet alleen als slachtoffer van zware omstandigheden. Tobi ging zorgvuldig met zijn verhaal om en vermeed sensatie of exploitatie. Daarom maakte hij ook zijn eigen rol als maker onderdeel van het boek. Hij toont zijn denkproces en de momenten waarop hij zich probeert te verplaatsen in Akram. Door die reflectie te illustreren, creëert hij verbinding tussen zichzelf, Akram en de lezer. Die transparantie versterkt de eerlijkheid van het eindresultaat.
Voor de toekomst richt Tobi zijn blik opnieuw op zijn eigen geschiedenis. Hij wil zich verdiepen in de moederskant van zijn familie en ook dat verhaal verbeelden. Getuigenissen blijven hem fascineren. Daarnaast onderzoekt hij hoe hij zijn bestaande werk kan vertalen naar andere vormen, zoals tentoonstellingen, zoals hij eerder deed met Columbusstraße. Aan beginnende makers geeft hij een helder advies: zoek verbinding en blijf nieuwsgierig.